Jinstabu 7 oqbra ta’ 2,000 sena ilu f’Ħal Tarxien

MHAL

Matul l-2018 u l-2019, waqt xogħlijiet ta’ kostruzzjoni fil-limiti tax-Xlokk ta’ Ħal Tarxien, ġew skoperti sett ta’ seba’ oqbra mill-perjodiċi Puniċi u Rumani, madwar 2,500 sa 1,800 sena ilu.

Il-plots, kollha jmissu ma’ xulxin, kienu jinkludu art li ma kinitx ġiet żviluppata qabel. Iż-żona hija magħrufa li kellha qabar skopert fl-1974 (skont ir-Rapporti Annwali tal-Mużew). L-oqbra jikkonsistu prinċipalment minn xaft u kamra tal-qabar tipiċi.

Stqarrija ministerjali tgħid li s-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali ordnat monitoraġġ arkeoloġiku matul l-istadji bikrija tal-iżvilupp, bħala kundizzjoni tal-permess, fid-dawl tas-sensittività arkeoloġika magħrufa tas-sit, li rriżultat fl-iskoperta ta’ dawn l-oqbra. Bħal f’każijiet simili, is-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali tidderieġi investigazzjonijiet arkeoloġiċi fuq is-sit permezz ta’ arkeologi freelance li huma reġistrati u approvati mis-Sovrintendenza, li jimmonitorjaw ix-xogħlijiet bħala rappreżentanti tas-Sovrintendenza fuq is-sit, u fejn meħtieġ jassistu fl-investigazzjoni u fid-dokumentazzjoni tal-iskoperta.

Tim ta’ skavar mis-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali, li jinkludi osteologu, wettaq l-investigazzjoni ta’ żewġ oqbra ssiġillati. Qabar minnhom kien jinkludi l-fdalijiet ta’ żewġ skeletri adulti, amfora (vażett tal-ilma kbir) u patera (skutella b’manku doppju). Wara d-difna taż-żewġ individwi, il-qabar ġie ssiġillat b’ċangatura kbira tal-ġebel. Il-qabar l-ieħor kien jinkludi għadd ta’ urni tal-fuħħar funebri li fihom għadam maħruq tal-bniedem. L-urni kienu mgħottija bi skutelli jew pjanċi. Iddepożitat fil-kamra flimkien mal-urni kien hemm trefoil jug, lampa taż-żejt, numru ta’ bastimenti żgħar tal-fuħħar, amfora u patera oħra. Din il-kamra kienet issiġillata wkoll b’ċangatura kbira tal-ġebel.

Dan l-aħħar qabar intuża matul il-Perjodu tal-Puniċi u l-Perjodu Ruman Bikri, bejn ir-raba’ u t-tieni Seklu QK. Din in-nekropoli turi li l-prattiċi tad-dfin fil-perjodu klassiku varjaw fl-istess kuntest. L-istqarrija tgħid li skoperti f’din il-kundizzjoni qed isiru dejjem aktar rari. Din l-iskoperta tkompli turi l-ħtieġa li jiġu inklużi kundizzjonijiet ta’ monitoraġġ fil-permessi ta’ żvilupp kif ukoll li jkun hemm monitors professjonali tal-arkeoloġija preżenti waqt ix-xogħlijiet ta’ żvilupp.

Fix-xhur li ġejjin, is-Sovrintendenza se tkompli bl-investigazzjonijiet arkeoloġiċi tagħha f’oqbra oħra misjubin f’dan is-sit. Il-kontenut skavat, inklużi l-fdalijiet tal-bniedem u l-oġġetti tal-qedem, qegħdin ukoll bħalissa jiġu studjati mis-Sovrintendenza. L-istudji għandhom jagħtu ftit informazzjoni dwar l-individwi midfuna fl-oqbra (sess, età, trawmi u jekk sofrewx mard partikolari) kif ukoll jagħtu ftit tagħrif dwar il-prattiċi tal-funeral fi żmien id-dfin.

Kif jitlestew dawn l-istudji, ir-riżultati u l-kuntest tas-sit se jiġu ppubblikati. Bħalissa, is-Sovrintendenza waqqfet wirja temporanja fl-uffiċini tagħha fil-Belt Valletta, li turi informazzjoni fuq is-sit u turi wħud mill-oġġetti minn waħda mill-oqbra skavati. Is-Sovrintendenza qed tippjana wkoll li tagħmel kampanja ta’ informazzjoni fuq is-sit għall-komunità lokali. Is-Sovrintendenza tirrikonoxxi l-kooperazzjoni u l-appoġġ tal-iżviluppaturi tas-sit u tal-perit tagħhom, u qed taħdem flimkien magħhom sabiex l-oqbra jkunu jistgħu jiġu ppreservati u integrati fil-proġett ta’ żvilupp.