Jum Dinji tas-Saħħa – Ngħelbu id-Dijabete

    L-Għaqda Dinjija tas-Saħħa tiddedika s-7 ta’ April għas-Saħħa u kull sena tagħżel tema partikulari li fuqha tqajjem għarfien u tinforma lill-pubbliku. Dis-sena it-tema kienet fuq id-Dijabete bit-titlu ‘Ngħelbu d-Dijabete’.
    Ġie magħżul dan is-suġġett għaliex in-numru ta’ persuni li għandhom din il-kundizzjoni qiegħed dejjem jiżdied fid-dinja. Għalina l-Maltin din hija tema mportanti ħafna għaliex kif ilu jintqal, għandna madwar 10% tal-popolazzjoni adulta li tbgħati minn din il-kundizzjoni. L-iststistika internazzjonali tindika li n-numri ser ikomplu jikbru u sas-sena 2030, id-Dijabete se tkun waħda mill-kawżiet prinċipali li jwasslu għall-mewt.
    Id-Dijabete hija marda kronika li tirriżulta jew għax il-frixa tal-persuna ma’ tipproduċiex insulina (tip 1) jew il-produzzjoni tkun qeda issir imma mhux biżżejjed (tip 2) u l-ġisem ma jkunx jista juża din l-insulin b’mod effettiv. Il-maġġoranza tal-adulti li għandhom din il-kundizzjoni jaqgħu taħt dik tat-tieni tip.
    Għalkemm nafu bejn wieħed u ieħor kemm hawn nies li qed ibgħatu minn din il-kundizzjoni, jidher li hawn oħrajn li, għalkemm ikollhom s-sintomi, dawn ma’ jindunawx. Importanti li ngħarfu s-sintomi ħalli nieħdu azzjoni bikrija:
    (I)Ħafna għatx; (II)Tgħaddi urina spiss; (III)Titlef il-piż mingħajr ma’ tagħmel xi sforzz partkulari; (IV)Tħoss nuqqas ta’ enerġija.
    Li jkollok z-zokkor għoli fid-demm mingħajr ma nieħdu l-passi neċċessarji jista jikkawża problemi f’organi varji fil-ġisem bħal, per eżempju, ħsara fil-kliewi, ħsara fin-nervaturi, effetti negattivi fuq l-għajnejn u oħrajn.
    Il-messaġġ tal-Għaqda Dinjija tas-Saħħa huwa li d-dijabete (tip 2) tista tkun evitata. Dan isir billi:

    • Nieklu dieta tajba ibbażata fuq id-dieta Meditterranja u li tinkludi ħames frotti jew porzjonijiet ta’ ħaxix ieħor kuljum;
    • Nżommu pis tajjeb għat-tul li għandna – il-BMI jagħtina ndikazzjoni ċara;
    • Naqqsu il-konsum taz-zokkor li nżidu mal-ikel u x-xorb – aħjar ma nieħu xejn għax dan il-ġisem jgħaddi mingħajru u nsibuh b’mod naturali fil-frott, per eżempju;
    • Naqqsu x-xaħam saturat li jiġi mill-annimali – bħal dak li nsibu fil-laħam ipproċesssat; xaħam, krema, butir u ġobon, pasti u kejkijiet;
    • Nagħmlu attivita fiżika b’ċertu ħeġġa ta’ madwar nofs siegħa kuljum – jekk jinħtieġ li nnaqqsu l-piż, irridu nżidu l-attivita għal iktar ħin;

    Biss jekk diġa qed inħossu s-sintomi msemmija hawn fuq jew għandna din il-kundizzjoni, nieħdu parir minn għand it-tabib tagħna sabiex nagħrfu ngħixu aħjar b’din il-kundizzjoni.  Id-dieta għandha parti mportanti ħafna. Huwa rrakommandat li wieħed jiekol dieta addattata li tinkludi ċertu ammont ta’ fibra. Din tgħin biex nħossuna mimlijin, tbaxxi l-kolesterol u tmexxi dak li nkunu kilna.
    Insibu żewġ tipi ta’ fibra – dik li tinħall u dik li ma’ tinħallx. Il-fibra li tinħall tiġbed l-ilma u ssir qisha ġeli fil-proċess diġestiv. Insibuha fil-ħafur (oats), barley, żrieragħ, ful, għazz, piżelli u f’xi frott u ħaxix ieħor. Minbarra l-fibra dawn il-prodotti jista jkun fihom xi lagħmtu jew zokkor naturali  u għalhekk irridu noqgħodu attenti. Il-fibra li ma tinħallx insibuha fil-bran, fil-qmugħ sħaħ u fi ħxejjex oħra. Peress li ma tinħallx, din iżżid l-ammonti u tgħin l-ikel jgħaddi b’aktar għaġġla mill-imsaren.
    Għalkemm il-fibra hija karboidrat ukoll, il-ġisem ma jkissiriex u għalhekk ma tkunx diġerita u allura lanqas ittella z-zokkor fid-demm – biss ma ninsewx, kif semmejna xi tip ta’ zokkor naturali li jista jkun hemm. Meta nżidu din it-tip ta’ fibra fid-dieta tagħna, dan għandna nagħmluh bil-mod u naraw li nżidu ukoll  l-ammont ta’ ilma li nixorbu sabiex ġisimna qatt ma jkun nieqes. Huwa rrakomandat li persuna tiekol bejn 20 u 35 gramma ta’ fibra kuljum. Eżempji: kikkra legumi = 15 – 19 grammi ta’ fibra; kikkra pruna = 12 gramma; kikkra ħafur jew barley imsajjar, = 2 grammi ta’ fibra.